Dr Κασσιανή Γιαννάκη Md, PhD, FRCR
Επεμβατική Ακτινοδιαγνώστρια Μαστού
τ. Συντονίστρια Διευθύντρια Breast Unit Liverpool University Foundation Trust
Ειδικευθείσα και Εξειδικευθείσα στο Ην. Βασίλειο
Επιστημονικός Συνεργάτης Κέντρο μαστού «Πρόληψις»
Επιστημονικός Συνεργάτης ομίλου Affidea, Αθήνα
Ο καρκίνος του μαστού παραμένει μία πολύπλοκη, πολυπαραγοντική, νόσος που επηρεάζει εκατομμύρια γυναίκες παγκοσμίως και αποτελεί τον συχνότερο τύπο καρκίνου στις γυναίκες του δυτικού κόσμου. Σύμφωνα με τις τελευταίες μετρήσεις,η συχνότητά του παρουσιάζει ανοδική τάση, με το όριο ηλικίας πρώτης διάγνωσης τα τελευταία δέκα χρόνια να έχει παρατηρηθεί πως μειώνεται, καθώς όλο και περισσότερες γυναίκες κάτω των 50 ετών νοσούν (1). Η θνητότητα παρ’ όλ’ αυτά δεν ακολουθεί αυτή την τάση, με ένα
ποσοστό >85% τουλάχιστον να θεωρείται ιάσιμο. Η αντίθεση αυτή οφείλεται στη μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση για προσυμπτωματικό έλεγχο, την έγκαιρη διάγνωση και την εξέλιξη της τοπικοπεριοχικής και συστημικής θεραπείας. Την τελευταία εικοσαετία τα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου, η βελτίωση/εφαρμογή νέωναπεικονιστικών μεθόδων και η εκπαίδευση και εμπειρία των ακτινολόγων στον τομέα του μαστού, έχει ανοίξει τον δρόμο στην έγκαιρη και έγκυρη διάγνωση βλαβών που αναδεικνύονται πρώιμα, με κυρίαρχη προϋπόθεση την εξατομικευμένη προσέγγιση των ασθενών βάση κινδύνου (riskbased screening) (2).
Ο ειδικός ακτινολόγος μαστού λαμβάνοντας υπόψιν το κλινικό προφίλ της εκάστοτε εξεταζόμενης παίζει πρωταρχικό ρόλο στην έγκυρη και έγκαιρη διάγνωσηβλαβών και παθήσεων, όχι μόνο εκείνων που θα ψηλαφήσει ο χειρουργός μαστού αλλά και εκείνων που δε δύναται να είναι ψηλαφητά ανιχνεύσιμοι, λόγω μεγέθους ή και εντόπισης.Οι ειδικοί Ακτινολόγοι μαστού παίζουν σημαντικό ρόλο στην πρώιμη
και έγκαιρη διάγνωση των παθήσεων του μαστού χρησιμοποιώντας τις νεότερες απεικονιστικές μεθόδους με έναν συνδυασμό που θα οδηγήσει στην καταλληλότερη θεραπεία:
Α. 3D μαστογραφία (τομοσύνθεση),η οποία αποτελεί βελτιωμένη έκδοση της σημαντικότερης εξέτασης και ακρογωνιαίου λίθου για την ανίχνευση καρκίνουτου μαστού, της ψηφιακής μαστογραφίας. Η τομοσύνθεση σαρώνει και αναλύει το σύνολο του μαζικού παρεγχύματος σε πολλαπλές τομές του 1mm, παρέχοντας λεπτομερείς εικόνες, καθιστώντας ευκολότερο τον εντοπισμό ακόμη και των πιο μικρών όγκων συγκριτικά με την ψηφιακή μαστογραφία. Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα έρευνες, μειώνει τις ψευδώς θετικές διαγνώσεις κατά 30-40% και εντοπίζει 33-53% περισσότερους καρκίνους, αποτελεί την πιο εξελιγμένη μαστογραφία, η οποία αργά ή γρήγορα θα αντικαταστήσει την ψηφιακή μαστογραφία. Με τα σύγχρονα μηχανήματα μαστογράφου, η ακτινοβολία της τομοσύνθεσης παραμένει σχεδόν η ίδια με την ψηφιακή μαστογραφία (3). Η Τομοσύνθεση αναδεικνύει πολύ μικρές βλάβες που δεν είναι ορατές στη μαστογραφία (σε ένα ποσοστό >25% συγκριτικά με την ψηφιακή μαστογραφία) και μας λύνει και το διαγνωστικό πρόβλημα σε περιπτώσεις «ψευδών σκιάσεων» τις οποίες δε θα τις βρίσκαμε ποτέ στον υπέρηχο γιατί πολύ απλά είναι απλές επιπροβολές στοιχείων.
Η γνωμάτευση της Τομοσύνθεσης
θα πρέπει να είναι απλή και ξεκάθαρη:
• BiRADS1- M1 (κφ)
• BiRADS2- Μ2 (καλοήθη ευρήματα)
• BiRADS 3 (συνήθως καλοήθη ευρήματα τα οποία χρήζουν περαιτέρω ελέγχου, short term follow up)
• BiRADS 4a- M3 (χαμηλό ρίσκο για κακοήθεια 2-10 %, μπορεί να πραγματοποιηθεί βιοψία για επαλήθευση καλοήθειας)
• BiRADS 4b(ρίσκο για κακοήθεια 10-20%, απαιτείται βιοψία)
• BiRADS 4c-Μ4 (ύποπτο για κακοήθεια 50-95%, απαιτείται βιοψία)
• BiRADS 5-M5 (εικόναεξεργασίας)
(BiRADS-Breast Imaging reporting Data System-ACR system)
• (M- for mammogram, guidelines used in the UK for Breast Imaging evaluation)(4,5)
Β. Στοχευμένος υπερηχογραφικός έλεγχος:Είναι απαραίτητος για την ολοκληρωμένη απεικονιστική αξιολόγηση σε περιπτώσεις ευρήματος στην τομοσύνθεση ή ευρήματος από την κλινική εξέταση. Σε περιπτώσεις πυκνού μαζικού παρεγχύματος (ACR:D) είναι πολλές φορές απαραίτητος ακόμη και όταν η Τομοσύνθεση δεν αναδεικνύει εύρημα, καθώς αυξάνει την ανίχνευση όγκων έως και 40% συγκριτικά με την απλή ψηφιακή
μαστογραφία (6). Μία από τα σημαντικότερες απεικονιστικές μεθόδους την τελευταία δεκαετία, είναι πλέον ο αυτοματοποιημένος υπέρηχος (ABUS – Automated Breast Ultrasound), όπου πραγματοποιείται 3D υπερηχογραφική σάρωση ολόκληρου του μαστού, μειώνοντας έτσι την δυνατότητα ανθρώπινου σφάλματος, καθώς ένας λεπτομερής υπερηχογραφικός έλεγχος θα απαιτούσε περίπου μισή
ώρα. Ο ακτινοδιαγνώστης έχει έτσι τη δυνατότητα να αξιολογήσει έναν έτοιμο, ολοκληρωμένο, υπερηχογραφικό έλεγχο ο οποίος έχει σαρώσει όλες τις περιοχές του μαστού, δίνοντας βάση σε ευρήματα που θα εντοπίσει στην οθόνη του ιατρείου του και επιλέγοντας να τα αξιολογήσει και μόνος του με handheld υπέρηχο, χωρίς έτσι να χάνεται και η επαφή με την ασθενή!
Έχει μελετηθεί πως το ABUS έχει την δυνατότητα να αυξήσει την ανίχνευση διηθητικού τύπου όγκων σε πυκνούς μαστούς έως και
57% όταν συνδυάζεται με ψηφιακή μαστογραφία. Μεγάλο πλεονέκτημα της μεθόδου η δυνατότητα doublereading – όπως ακριβώς και το mammogramscreeningdoublereading από δύο ακτινοδιαγνώστες (7).
Γ. Η μαγνητική τομογραφία μαστού υπήρξε πάντοτε η εξέταση με την υψηλότερη ευαισθησία για γυναίκες υψηλού κινδύνου(8).
Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας στον προληπτικό έλεγχο και στη διάγνωση γενικότερα των παθήσεων του μαστού είναι συγκεκριμένος και πρέπει να θυμόμαστε πως η μαγνητική μαστών δεν είναι πανάκεια, έχει απόλυτες και σχετικές ενδείξεις και
πρέπει να συστήνεται από εξειδικευμένους ιατρούς Μαστού (ακτινολόγους, χειρουργούς, ογκολόγους), διότι σε διαφορετική περίπτωση
μπορεί να δημιουργήσει πολλά διαγνωστικά προβλήματα.
Η μαγνητική τομογραφία ενδείκνυται:
Στα πλαίσια προληπτικού ελέγχου:
1. γενετική κληρονομικότητα: Σε γυναίκες που έχουν υψηλό κίνδυνο για καρκίνο του μαστού, όπως αυτές με οικογενειακό ιστορικό ή με κληρονομικές μεταλλάξεις σε γονίδια όπως το BRCA1 ή BRCA2. Συνιστάται ετήσιος προσυμπτωματικός έλεγχος με μαγνητική μαστογραφία για γυναίκες που είναι αποδεδειγμένα φορείς μετάλλαξης BRCA1, BRCA2, TP53 ή PTEN ή έχουν πρώτου βαθμού συγγένεια με φορέα τέτοιας γονιδιακής μετάλλαξης, ή έχουν διά βίου πιθανότητα ανάπτυξης καρκίνου μαστού μεγαλύτερη ή ίση του 20%
2. σε νέες γυναίκες με πυκνό μαζικό παρέγχυμα. Οι αμερικανικές οδηγίες αναφέρουν πως η μαγνητική μαστογραφία μπορεί να αποδειχθεί βοηθητική στον προληπτικό έλεγχο
3. γυναίκες που έχουν ακτινοβοληθεί προηγουμένως στο θώρακα σταπλαίσια θεραπείας λεμφώματος, καθώς βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνοεμφάνισης καρκίνου μαστού (ο έλεγχος θα πρέπει να ξεκινάει 8-15 έτη μετά το πέρας της θεραπείας ή στην ηλικία των 25 ετών αν ήταν νεότερες)
Στα πλαίσια συμπτωματικού ελέγχου:
4. σε αποδεδειγμένο με βιοψία καρκίνο μαστού ο οποίος δεν είναι εμφανής στη μαστογραφία (mammography occult breast Ca) συνήθως σε νέες γυναίκες με πυκνό μαζικό παρέγχυμα
5. προεγχειρητική καθοδήγηση σε περιπτώσεις καρκίνου μαστού για αξιολόγηση της έκτασης της νόσου
6. αξιολόγηση απόκρισης στη θεραπεία του καρκίνου μαστού προ χειρουργείου (neoadjuvant chemotherapy)
7. Αξιολόγηση των ενθεμάτων σιλικόνης σε υποψία ενδοκάψιας ή εξωκάψιας ρήξης
8. Μαστογραφικό έυρημα το οποίο δεν αξιολογείται στον υπέρηχο και είναι δύσκολο να μελετηθεί με στερεοτακτική βιοψία (problem solving MRI)
9. σε περιπτώσεις διηθητικού λοβιακού καρκίνου
10. σε περιπτώσεις υποψίας πολυεστιακού καρκίνου μαστού
11. σε περιπτώσεις που ο καρκίνος μαστού εμφανίζεται να είναι διαφορετικής έκτασης σε μαστογραφία και υπέρηχο, για να προσδιοριστεί η ακριβής έκταση της νόσου
12. σε υποψία κλινικής παθολογίας στην οπισθοθηλαία περιοχή όταν οι λοιπές μέθοδοι απεικόνισης δεν μπορούν να λύσουν το θέμα της διάγνωσης Αποτελεί όμως μία εξέταση χρονοβόρα με υψηλό κόστος που δεν είναι εύκολα ανεκτή από πολλές γυναίκες. Τις δυσκολίες αυτές ήρθε να άρει μια καινοτόμος μέθοδος που μέσω της χρήσης σκιαγραφικού για την ανάδειξη νεοαγγείωσης όγκων, αρχίζει σιγά σιγά να χρησιμοποιείται όλο και συχνότερα από εξειδικευμένα κέντρα μαστού στην Ευρώπη και στην Ελλάδα.
Δ. Ήδη από το 2015 το Nottingham Breast Unit χρησιμοποιεί την CEM (Contrast-Enhanced Mammography) σε κλινικό επίπεδο, σε κάθε ασθενή με κλινικά ύποπτη περιοχή, για να αποκλειστεί πολυεστιακός καρκίνος, ο οποίος δεν θα ανιχνευθεί εύκολα με τις λοιπές μεθόδους, γλιτώνοντας έτσι την ασθενή από χρόνους αναμονής μαγνητικής τομογραφίας, βιοψιών και καθυστέρησης της θεραπείας. Έχει ήδη αρχίσει να χρησιμοποιείται από πολλά κέντρα η μέθοδος προσυμπτωματικού ελέγχου σε γυναίκες με πυκνό μαζικό παρέγχυμα (ACR D) ακόμα και σε γυναίκες μετεγχειρητικού follow up (surveillance), όπου η μετεγχειρητική περιοχή αποτελεί πολλές φορές πρόκληση ακόμη και για τον πιο έμπειρο και εξειδικευμένο ακτινολόγο (9,10).
Ε. Την τελευταία δεκαετία μεγάλη συζήτηση έχει προκύψει για το ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ) στην διάγνωση καρκίνου μαστού, η οποία βρίσκεται ακόμη σε πολλά κέντρα σε δοκιμαστικό στάδιο και χρήζει εκπαίδευσης και βελτίωσης. Στόχος μας δεν είναι η αντικατάσταση του έμπειρου ακτινολόγου από το ΑΙ, παρά η μείωση του φόρτου εργασίας, η πολυτέλεια του doublereading και η εκμηδένιση του ανθρώπινου σφάλματος, το οποίο μπορεί να είναι μικρό αλλά υπαρκτό (11).Μέσω των νεότερων απεικονιστικών μεθόδων, ο ακτινοδιαγνώστης θα πραγματοποιήσει ιστολογική ταυτοποίηση – όπου το θεωρεί απαραίτητο για την τελική διάγνωση– με
υπερηχογραφική, στερεοτακτική καθοδήγηση ή μέσω μαγνητικής τομογραφίας. Χρησιμοποιώντας τα σύγχρονα εργαλεία απεικόνισης προς όφελος των εξεταζομένων, η ικανότητα του ειδικού Ακτινοδιαγνώστη μαστού έγκειται στο ότι μέσω της εμπειρίας του μπορεί και οφείλει να προσεγγίσει τον απεικονιστικό έλεγχο κάθε γυναίκας εξατομικευμένα, δίνοντας ταυτόχρονα τη σωστή διάγνωση.
Δεν είναι απαραίτητο όλες οι γυναίκες να κάνουν υπέρηχο, όπως δεν είναι απαραίτητο να υποβληθούν όλες σε μαγνητική τομογραφία.
Ο εξειδικευμένος Ακτινοδιαγνώστης μαστού, έχει την εμπειρία, τη γνώση και την ικανότητα να δώσει έγκαιρη και έγκυρη διάγνωση με τις λιγότερες δυνατές απεικονιστικές εξετάσεις.
Η θεραπεία του καρκίνου του μαστού, σε προληπτικό ή συμπτωματικό επίπεδο χρειάζεται μια ομάδα έμπειρων και εξειδικευμένων ιατρών, Ακτινολόγων, Χειρουργών Μαστού, Ογκολόγων που μέσω της συνεργασίας τους θα αποφασίσουν και θα προτείνουν την κατάλληλη θεραπεία σε κάθε περίπτωση.
Η κατάλληλη θεραπεία προϋποθέτει την ασφαλή και έγκαιρη διάγνωση, για την οποία ο εξειδικευμένος Ακτινολόγους Μαστού είναι αναντικατάστατος
Βιβίογραφία
- Breast cancer: A review of risk factors and diagnosis Medicine (Baltimore) Obeagu, Emmanuel Ifeanyi PhDa, Obeagu, GetrudeUzoma BN Scb. Breast cancer: A review of risk factors and diagnosis. Medicine 103(3):p e36905, January 19, 2024. | DOI: 10.1097/MD.0000000000036905
- Exploring the Evolution of Breast Cancer Imaging: A Review of Conventional and Emerging Modalities Cite this article as: Cerdas M, Farhat J, Elshafie S I, et al. (April 22, 2025) Exploring the Evolution of Breast Cancer Imaging: A Review of Conventional and Emerging Modalities. Cureus 17(4): e82762. doi:10.7759/cureus.82762
- Digital Breast Tomosynthesis: A Decade of Practice in ReviewDebra L. Monticciolo, Digital Breast Tomosynthesis: A Decade of Practice in Review, Journal of the American College of Radiology, Volume 20, Issue 2, 2023, Pages 127- 133, ISSN 1546 1440
- The illustrated BI-RADS® v2025 Manual , ACR
- Breast screening: professional guidance. GOV.UK. 1 June 2015. Updated 20 May 2024. www.gov.uk/government/ collections/breast-screening-professional-guidance (accessed March 2025)
- Ultrasound for Breast Cancer Detection Globally: A Systematic Review and Meta-Analysis Authors: Rupali Sood, MPH, Anne
F. Rositch, PhD, Delaram Shakoor, MD, et al,JGO 5, 1-17(2019) Volume 5DOI: 10.1200/JGO.19.00127 - Pros and Cons for Automated Breast Ultrasound (ABUS): A Narrative Review by Ioana Boca (Bene), Anca Ileana Ciurea,
Cristiana Augusta Ciortea,Sorin Marian Dude, Department of Radiology, “Iuliu Hatieganu” University of Medicine and Pharmacy, 400012 Cluj-Napoca, Romania, Department of Radiology, Emergency County Hospital, 400006 Cluj-Napoca,
Romania, Author to whom correspondence should be addressed. J. Pers. Med. 2021, 11(8), 703; - The Role of MRI in Breast Cancer and Breast Conservation Therapy Iman Washington, Russell F Palm, Julia White, Stephen A Rosenberg, et al Cancers (Basel). 2024 Jun 1;16(11):2122
- Contrast-enhanced Mammography versus Contrastenhanced Breast MRI: A Systematic Review and MetaAnalysis Pötsch N, Vatteroni G, Clauser P, Helbich TH, Baltzer PAT. Radiology. 2022 Oct;305(1):94-103
- Comparing the Diagnostic Performance of Contrast-Enhanced Mammography and Breast MRI: a Systematic Review and Meta-Analysis. Lidewij M.F.H. Neeter, M.M. Quirien. Robbe, Thiemo J.A. van Nijnatten, Maxine S. et al. J Cancer 2023
- Artificial Intelligence for breast cancer detection: Technology, challenges, and prospects Oliver Díaz, Alejandro RodríguezRuíz, Ioannis Sechopoulos, Artificial Intelligence for breast cancer detection: Technology, challenges, and prospects, European Journal of Radiology, Volume 175, 2024